Rola wieku przedszkolnego w rozwoju człowieka.

Wiek przedszkolny odgrywa decydującą rolę w rozwoju człowieka. W tym bowiem okresie następuje proces rozwoju podstawowych funkcji psychicznych i nastawień społecznych, a także zaczyna się kształtować system wartości społecznych wyznaczających normy zachowań w dorosłym życiu.

Liczne badania pedagogiczne wskazują, że pierwsze 2-3 lata życia dziecka są krytyczne dla równowagi emocjonalno-uczuciowej, zaufania do siebie i świata. W pierwszych trzech latach życia intensywnie rozwija się mózg człowieka, wytwarzają się połączenia obu półkul. Bardzo szybko następuje też rozwój funkcjonowania systemu nerwowego.

Około 4 roku życia dużą rolę zaczynają odgrywać wszelkie doświadczenia społeczne.

W wieku 4,5 lat budzi się u człowieka tak zwany umysł wspólnotowy. Rozpoczyna się proces stopniowego przechodzenia od egocentryzmu do socjocentryzmu.

Wg wielu badaczy decydujące dla rozwoju człowieka jest pierwszych 5 lat życia. Do 5 roku życia dziecko osiąga około 80% wydolności intelektualnej dorosłego. 5 rok życia jest przełomowy w doświadczaniu przez ciało i umysł wzajemnej równowagi (harmonii, rytmu, koordynacji).

Wiek przedszkolny jest bardzo ważny ze względu na plastyczność układu nerwowego. Doświadczenia dziecka utrwalają się i będą rzutowały na dalsze życie. Dlatego tak ważne jest by te doświadczenia były dobre. W tym okresie kończą się dwa sensytywne okresy rozwoju człowieka- umysłowego/ około 5 roku życia/ i emocjonalnego około 4 roku życia.

Wiek przedszkolny jest zatem czasem intensywnego rozwoju psychofizycznego. Dzieci w wieku 3- 6 lat odznaczają się dużą podatnością na oddziaływania dydaktyczno-wychowawcze, które jeśli są właściwe mogą przynieść ogromne korzyści zarówno indywidualne jak i społeczne.

Natomiast zaniedbania w tym okresie mogą mieć negatywny wpływ na całokształt rozwoju człowieka i jego zdolność funkcjonowania w społeczeństwie.

Każde dziecko powinno być objęte przemyślanymi oddziaływaniami edukacyjnymi. Olbrzymią rolę oprócz rodziny mają do spełnienia dobrej jakości przedszkola, dostępne dla każdego dziecka bez względu na bariery socjoekonomiczne. Tylko wtedy przedszkole może być najlepszym środkiem zaradczym, który w najprostszy i najbardziej optymalny sposób wyrówna szanse edukacyjne najmłodszych.

Współczesny model edukacji przedszkolnej.

Wraz z demokratyzacją oświaty zaistniała konieczność odejścia od modelu edukacji adaptacyjnej na rzecz krytyczno-kreatywnej uwzględniającej zasadę podmiotowości w procesie nauczania i wychowania. Edukacja jest tu rozumiana jako proces wprowadzania dziecka do życia w społeczeństwie demokratycznym. Koniecznością staje się nauka podejmowania decyzji, rozwijanie kreatywności, inicjatywy, wiary w siebie, samokontroli, intencjonalności i współpracy. W dziecku należy rozwijać ciekawość świata, zachęcać do poznawania i rozumienia otaczającej rzeczywistości. Współczesna edukacja stawia na indywidualność człowieka w kontekście zasad norm i wartości. Uwzględnia indywidualne drogi uczenia się, różne tempo, metody, strategie, a także uwzględnia samodzielność w myśleniu i działaniu.

Model edukacji adaptacyjnej/ instrumentalnej/ polegał na przyswajaniu wiedzy, umiejętności i postaw w sposób instrumentalny. Pomijał indywidualne odczucia, sądy i opinie, kreatywność dziecka, wiarę we własne możliwości. Edukacja była scentralizowana i podporządkowana w swoich celach i treściach potrzebom ogólnym, pomijając całkowicie potrzeby indywidualnego człowieka. Najważniejsze były wiadomości później umiejętności a na końcu mówiono o postawach. Nowoczesna edukacja nie może pójść w tym kierunku. Zdecydowanie doszło do odwrócenia tej triady edukacyjnej uznając w kolejności za najważniejsze: postawy, umiejętności i wiedzę.

Edukacja krytyczno-kreatywna ma swoje źródło w filozofii progresywistycznej, która z kolei znajduje mocne wsparcie we współczesnej psychologii, zwłaszcza cieszącej się dużym uznaniem psychologii holistycznej i poznawczej oraz pedagogice humanistycznej.

Wolność czy powinność

W procesie edukacji należy ukazać dziecku obszar rzeczywistego funkcjonowania człowieka. Należy przeprowadzić dziecko od kreacji/ wolności/ w kierunku etyki / norm, zasad, powinności/.. Oznacza , że należy dać dziecku możliwość współdecydowania, aktywnego twórczego działania, ale też wskazać obszar jego obowiązków. I konieczność konsekwentnego ich przestrzegania. Takie usytuowanie dziecka między wolnością a powinnością pozwoli dzieciom, rodzicom i nauczycielom utrzymać stan równowagi, co jest niezbędne do harmonijnego rozwoju dziecka.

Grażyna Rząd
Na podstawie opracowania Agnieszki Olczak: "Przedszkole podstawą nowoczesnej szkoły"
Uniwersytet Zielonogórski

Wszelkie prawa zastrzeżone: Przedszkole Nr 18 w Tarnobrzegu